تیک دکور

روانشناسان در پژوهشهای خود نشان داده اند که روشنائی زیاد قدرت بینائی را افزایش داده ادراک را دقیقتر و حرکات آن را آسان تر می سازد و از سوی دیگر انسان در محیط روشن تر رنگها را بیشتر تشخیص می دهد. عملکرد کارکنان تحت تاثیر تیز بینی آنها قرار می گیرد. تیز بینی به همان اندازه که به مکانیسم های بینائی فرد وابسته است به روشنائی محیط کار نیز وابسته است که البته میزان روشنائی در مشاغل مختلف متفاوت است.

6-2- آثارروانی

نور شدید موجب افزایش تمرکز می گردد و خستگی اندام های حسی وحرکتی را به شدت کاهش می دهد تحقیقات نشان داده است که نور سفید خلق و خوی انسان را بهبود بخشیده و نیروهای انگیزشی فرد را بر فعالیت بیشتر متمرکز می نماید.

قدرت بینائی افراد با بالا رفتن سن کاهش می یابد بنابراین به همین نسبت نیاز افراد به روشنائی افزایش می یابد.  نشان داده اند که روشنائی متناوب گاهی باعث نقصان در عملکرد می شود. هر گاه میزان شدت نور به طور مداوم تغییر کند چشمها باید خود را مرتب با آن سازش دهند که این موضوع موجبات خستگی چشم را بوجود آورده و ادراک دیداری را مختل می سازد و در نتیجه کارائی فرد کاهش می یابد نوری که بصورت متمرکز از یک نقطه می تابد بر روی اجسام سایه های کاملا واقعی ایجاد می کند که موجب پدیداری تضاد می گردد و در نتیجه لبه ها وشکل آنها را بهتر نشان می دهد.

6-3- اثر گرما بر عملکرد

علت اصلی دشوار بودن کار در محیط گرم عدم امکان مبادله حرارتی بدن با محیط کار است در حالیکه حرارت بدن ضمن فعالیت به شدت افزایش می یابد. از آثار منفی کار در محیط گرم میتوان کاهش قدرت بدنی، تقلیل تمرکز و پائین آمدن سرعت واکنشهای حرکتی را نام برد. به طور کلی گرما توانشهای شناختی آدمی را تنزل می دهد.

6-4- اثر سرما بر عملکرد

پژوهشها حاکی از آن است که سرما نیز بر کار و فعالیت ما اثر گذاشته و کارائی فرد را کاهش می دهد. پیلر  و مک ورث  نشان داده اند سرعت واکنشها ی عضلانی و تمرکز در شرایط محیط سرد ،20 تا 30 درصد کمتر می شود.

6-5- اثر رطوبت بر عمکرد

رطوبت  می تواند در عمکرد فرد مداخله کند. هوای مرطوب بخصوص در شرایط گرم فعالیت را دشوار می سازد رطوبت به دو دلیل موجب کاهش کارائی فرد می گردد.

• به لحاظ کاهش اکسیژن آزاد در هوا از طریق جایگزین.

• به علت اشباع شدن هوا از بخار آب.

رنگها هر کدام بر فرد اثر خاص و متفاوتی دارند. که به دنبال آن رفتار و عملکرد فرد را تحت تاثیر قرار می دهد. روانشناسی کار، رنگ را در محیط کار به عنوان یک متغیر فیزیکی در نظر دارد که می تواند بر میزان بازدهی کارکنان تاثیر بگذارد. در زیر به اختصار اثر بعضی از رنگها بیان می شود.

• خاکستری  رنگی است خنثی که هیچ گرایشی را بر نمی انگیزد و عاری از هر نوع تحریک است و به همین دلیل در صنایع کاربرد فراوان دارد.

• آبی تیره  این رنگ به دلیل اثری که بر اعصاب پاراسمپاتیک می گذارد ،منجر به کاهش فشار خون و تعداد تنفس شده، احساس امنیت کارمند را افزایش می دهد و میزان تنش او را کاهش داده و خستگی روانی و جسمی او تقلیل می یابد.

• سرخ  این رنگ نمایانگر نیروی حیاتی است و به معنای تمایل و رغبت است و احساس گرما را بر می انگیزاند و احساس رقابت را تشدید می کند در حالت خستگی عصبی و فیزیکی آزار دهنده است و این رنگ در محیط کار به شرطی می تواند کارائی را افزایش دهد که سایر شرایط ،نامساعد نباشد.

• زرد   روشن ترین رنگ است و شادی افزاست و باعث خوش روئی و شادمانی می شود و این رنگ امید بخش و دلالت کننده است. این رنگ در محیط کار افراد را در رهائی از مشکلات و موانع و تعارضات یاری می بخشد.

رنگهای دیگری هم در محیط کار تاثیر گذارند اما به دلیل گستردگی آنها به ذکر همین چند مورد اکتفا می شود.

اجرای طرح فضای باز محل کار می تواند باعث افزایش تماس و ارتباط افراد با یکدیگر و میزان اجتماعی شدن کارکنان را افزایش می دهد و هزینه های آن در مقایسه با روشهای سنتی کمتر است. همچنین در مطالعه ای هم که توسط کوچران وهمکارانش در سال 1984 در زمینه ویژگیهای مدیران امور کارکنان انجام شد نتایج زیر بدست آمد.

  •  مدیران سلطه گر و علاقه مند به پیشرفت، دکوراسیون اتاق کار خود را با لوازم و مبلمان استاندارد تزئین میکردند.

  •  مدیران درونگرا در اتاق کار خود گل وگیاه وتابلوی نقاشی می گذاشته اند تا بدین وسیله اتاق کارشان تداعی کننده محل زندگی آنان باشد.

  •  مدیران منظم در اتاق کار خود کاریکاتور می گذاشته اند تا نشان دهنده هر چند تمیز و وسواسی هستند، اما از حس شوخ طبعی نیز برخوردارند.

هدف کلی از نگارش مقاله حاضر، همانگونه که در متن مقاله نیز آمده است بررسی تاثیر عوامل ارگونومیک بر بهبود فعالیت مشاغل  بوده است. بدین منظور ، پس از ارائه مختصر ادبیات موضوعی مربوط به مبحث ارگونومی، بیان اهمیت و جایگاه آن و معرفی ابعاد آن در شرکت ها و سازمان ها، به عنوان نوآوری در مقاله حاضر با یک نوع شناسی جنبه های ارگونومیک را از دو مقوله ، فیزیکی و روانی بررسی کرده و تاثیر هر یک را بر عملکرد کارکنان مورد بحث قرار داده ایم. که نتایج حاصل از تحقیق بصورتی کامل، در جدول زیر آمده است:

جدول شماره دو - تاثیرعوامل ارگونومیک بر بهبود عملکرد

ردیف متغیرهای محیط کار بهبود عملکرد
1 روشنائی نور شدید قدرت بینائی را افزایش- ادراک را دقیقتر- کاهش خستگی اندام های حسی وحرکتی- افزایش نیروهای انگیزشی فرد بر فعالیت.
2 میز و صندلی کاهش نیروهای ماهیچه ای وتنش در عضلات- جریان صحیح و بهتر خون –کاهش درد در ناحیه پشت و عصب سیاتیک.
3 سر و صدا سروصدای بلند،یادگیری و یادسپاری را مختل-کاهش تمرکزدرفرد- خستگی چشم و ادراک دیداری- فراموشی - کاهش جنبه ذهنی وشناختی عملکردشغلی.
4 درجه حرارت محیط گرم،کاهش قدرت بدنی- تقلیل تمرکزوپائین آمدن سرعت واکنشهای حرکتی- سرماکارائی فرد را کاهش- کاهش سرعت واکنشهای عضلانی و تمرکز- رطوبت، کاهش کارائی فرد.
5 رنگ آبی تیره،کاهش فشار خون و افزایش احساس امنیت کارمند-کاهش میزان تنش- سرخ،افزایش  احساس رقابت –زرد، شادی افزا- امید بخش.
6 طراحی محل کار افزایش تماس و ارتباط افراد با یکدیگر- افزایش میزان اجتماعی شدن کارکنان.
7 موسیقی تمهای شاد،افزایش احساس سرزندگی و شادمانی در کار- از بین برنده احساس بی حوصلگی، سستی و خمودگی- کاهش 32?خستگی در کارکنان.
8 استرس شغلی افزایش فشار روانی- کاهش تمرکز فکر،حواس پرتی، اختلال در حافظه ،تردید در انجام کارها – کاهش قدرت تصمیم گیری.

 

در واقع، ارگونومی یک علم میان رشته ای است که ارتباط متقابل تکنولوژی، محیط و نیازهای روحی و جسمانی انسان را برقرار می سازد. بنابراین بجای واژه ارگونومی، عبارت مهندسی فاکتورهای انسانی را بکار می برند. انجمن فاکتورهای انسانی و ارگونومی بر روش های طراحی تاکید داشته و مهندسی فاکتورهای انسانی را چنین تعریف می کند: «کشف و کاربرد اصول مربوط به رفتار انسان و خصوصیات طراحی، ارزیابی، فرآیند نگهداری محصولات و سیستم ها با هدف ایمن بودن، اثر بخش بودن و ایجاد رضایت در بین کارکنان» .

با توجه به حیطه گسترده دانش ارگونومی و با اعمال نظر بر این دیدگاه که این علم گستره وسیعی از سیستم های صنعتی، یعنی محیط کار، انسان و ماشین آلات را مورد توجه قرار می دهد، می توان گفت که یکی از مهمترین راه های توجه به انسان و چگونگی عملکرد صحیح و برتر او، آگاهی از اصول ارگونومی و کاربرد آن اصول در طراحی پست های کاری است. بنابراین برای تحقق این مهم می توان توصیه هایی را به دست اندرکاران تولید، مدیران، برنامه ریزان و مسئولین محیط های صنعتی ارائه نمود که در زیر به بخش کوچکی از آنها اشاره می شود:

با توجه به آنچه گفته شد مدیران محترم می توانند با انجام برخی اقدامات اساسی شرایط محیطی لازم را با سرمایه گذاری کافی، به کارگیری فن آوری های جدید و امکانات مناسب چه از نظر روانی و چه از نظر فیزیکی، محیطی را برای کارکنان ایجاد کرده که محیط کار همانند محیط زندگی خانوادگی باشد.تا بر اساس آن بتوان روند عملکرد کارکنان را بهبود بخشید.

موارد زیر بعنوان پیشنهاداتی بمنظور انجام تحقیقات آتی در ارتباط با تحقیق حاضر می تواند ارائه گردد:

• آموزش مفاهیم ارگونومی به مدیران.

• استخدام افراد، با توجه به نوع حرفه، ویژگی های فردی و قابلیت های افراد.

• معاینات قبل از استخدام و معاینات دوره ای کارگران با توجه به مدل های ارگونومی.

• طراحی پست های کار با توجه به داده های آنتروپومتری و توصیه های مهندسی فاکتورهای انسانی.

• توجه به ساختار آناتومی و فیزیولوژی شاغلان.

• تطابق بهینه کار با کارگران.

• بکارگیری اصول مدیریت اقتضایی برای جلب رضایت افراد در انجام کار و استفاده از اصول ارگونومی                          توسط آنها.

• تنظیم دستورالعمل ها و توصیه نامه های شغلی برای افراد شاغل در سیستم.

با توجه به مستندات ارائه شده در متن مقاله ، موارد زیر بعنوان پیشنهاداتی به منظور انجام تحقیقات آتی در ارتباط با موضوع مقاله حاضر می تواند ارائه گردد.

• بررسی و تجزیه و تحلیل حوادث شغلی، علل آن و زیان های اقتصادی آنها.

• ارائه یک نوعشناسی از ابعاد ارگونومی بر فعالیت سازمانها

• برسی ساختار جمعیتی بر بهبود عملکرد .

• بررسی نقش ارگونومی در طراحی مجدد مشاغل.

 

فضای اداری: اغلب به عنوان حیطه یک فعالیت با حدودش تعریف می‌شود. ممکن است این فضا فعالیتهای متعدد و متفاوتی را در برگیرد. فعالیتهایی که بطور همزمان و یا درپی هم انجام می‌گیرند و حدود آنرا مجموعه‌ای از دیوارهای حجیم و با خط موجود در کفسازی تعیین می‌کند.

امروزه سهولت و سرعت درانجام وظایفی که همواره در حال تغییر است، در طراحی نقش تعیین کننده را بر عهده دارد. فعالیتهای اداری می‌بایست به منظور ابقای خود تغییر کند. به همین ترتیب می‌بایست مراحل طراحی براساس این تغییرات و نیز بر اساس قوانین موجود برای کارمندان و روابط کاری میان آنها تغییر کند،‌ بنابراین در جهت تطبیق این فعالیتهای نوین باید فضاها وسیع‌تر فرض شوند.

الگوهای جدید، قدیمی‌ها را با شکست مواجه کرده‌اند. فضاهای کار و فعالیت، اهداف ساده‌ای را دنبال می‌کنند و برای انجام آن فعالیتها مناسب هستند. فضاهای انفرادی، فضاهایی که به مذاکرات آرام اختصاص یافته، ‌سالنهای کنفرانس مجهز به سیستمهای مداربسته در کتابخانه‌ها، سالنهای کنفرانس و بوفه همگی فضاهایی هستند که بیشترین فعالیتها در آنها صورت می‌گیرد. این موضوع بحث اقتصادی بودن را مطرح می‌سازد، فضاهای فعالیت می‌بایست مناسب باشد تا بتواند از یک برنامه‌ریزی خوب پشتیبانی کند و فضاهای بزرگ نباید برای تمامی مدت روز بی‌استفاده باقی بمانند.

می‌بایست برای فعالیتها و ارتباطات محیط کار بهترین هماهنگی را پدید آورد. فضاها،‌ بلوکهای ساختاری را شکل می‌دهند که به منظور پدید آوردن دفاتری با جانمایی مناسب می‌بایست با هم متناسب در نظر گرفته شوند. این فضاها بطور همزمان قوطی‌هایی را شامل می‌شوند که فعالیتها بواسطه آنها جای خود را پیدا می‌کنند.

فضایی که توسط یک شخص اشغال می‌شود،که ابعاد آن بر اساس رده‌بندی شغلی، سلول و جز اصلی ساختار فضایی یک ساختمان اداری است. اتاق‌ها و سالن‌های کار از یک و یا ترکیب چند سلول حاصل می‌شوند تا خود در مرحله بعدی با هم ترکیب شده و قسمت های مختلف ارگانیسم را به وجود آورند. فضای مور نیاز یک اتاق کار متاثر از عوامل زیر می‌باشد.

- شخص یا اشخاص اشغال کننده و وضع آنها

- چگونگی و مقدار مبلمان

- نوع کاری که در فضا انجام می‌گیرد.

- عوامل دیگری نظیر شبکه واحد‌ها، ساختار نیزبر فضای اتاق کار اثر خواهند داشت.

 

دفترهای عمومی باید به نحوی طراحی گردند که فردیت و آزادی نسبی هر کارمند به خطر نیافتد و فعالیت هر شخص موجب مزاحمت برای دیگران نگردد. از یک دفتر عمومی، کارمندانی استفاده می‌کنند که کارشان در ارتباط با یکدیگر است و یا کار مشترکی را انجام می‌دهند. همچنین کارمندانی که فعالیت و مراجعان آنها باعث ایجاد صدا و مزاحمت برای دیگران نشود. در دفترهای عمومی بزرگ فضاهای بدون استفاده و تلف شده به حداقل می‌رسد.

در سالن‌های کار عمومی میزها باید به نحوی در کنار هم قرار گیرند که باعث مزاحمت برای یکدیگر نگردند و هر شخص حریم خصوصی معینی داشته باشد. در کنار این سالن‌ها اتاق خصوصی برای رئیس بخش و اتاق جلسات قرار می‌گیرد. می‌توان برای هر سالن سرویس بهداشتی و آبدارخانه نیز طراحی نمود.

استفاده از دیواره کوتاه و پانل‌های جداکننده بین میزها حریم شخصی کارمندان را حفظ کرده و مانع از اختلال در عملکرد می گردد. این

سیستم برای به اشتراک گذاری اطلاعات و تجهیزات بسیار موفق عمل می‌کند.

صندلی یکی از وسایلی است که امروزه نیاز ضروری و واجب مردم به حساب می‌آید. در منزل، محیط کار، خیابان، پارک، سینما و همه جا شما برای نشستن به این وسیله نیاز دارید. از یک مغازه زیر پله 6 متری گرفته تا یک سازمان و شرکت و یا اداره یا چند ده اتاق و کارمند و پرسنل همه جا شما وسیله‌ای که حتما می‌بینید صندلی است برای نشستن.این صندلی در جاهای مختلف و فضاهای گوناگون با توجه به موقعیت دارای طراحی شکل و نوع ساخت متفاوتی است.صندلی یکی از لوازمی است که می‌بایست در طراحی و ساخت آن حتما استانداردها و نکات ایمنی و حفاظتی رعایت شود چون تاثیر مستقیم با سلامتی انسان دارد و اگر این استانداردها و نکات ایمنی رعایت نشود باعث ایجاد امراضی از قبیل کمردرد، پادرد وناراحتی‌های عضلانی و اختلال در سلامتی جسمی می‌شود.
آیا تا به حال به این موضوع توجه کرده‌اید که چرا گاهی اوقات که به سینما می‌روید و یا در محیط‌های کار از نشستن زیاد احساس خستگی می‌کنید و یا دچار کمردرد می‌شوید اینها همه از رعایت نکردن استانداردهای ساخت و طراحی در صندلی است و یا رعایت نکردن روش‌های صحیح نشستن است. یکی از مهم‌ترین نکاتی که در طراحی صندلی می‌بایست رعایت شود این است که صندلی در چه فضایی و برای چه شخصی ساخته می‌شود. مثلا صندلی کارمندی، کامپیوتر، نشیمن، انتظار، مدیریت و آموزشی، پارک و غیره هر کدام طراحی و روش ساخت متفاوتی دارند هرچند که همگی دارای یک روش کل ساخت هستند. به طور مثال صندلی آموزشی یکی از صندلی‌های بسیار مهم در زندگی امروز است که کمتر به آن توجه می‌شود.
در میان اجزای مبلمان آموزشی، صندلی تحریر به صورت مداوم و تقریبا در تمام ساعات درسی مورد استفاده قرار می‌گیرد و از طرفی در کشورهای در حال توسعه چون بودجه مربوط به آموزش همیشه دچار مشکل بوده؛ بنابراین این موضوع باعث عدم توجه مسوولین به مبلمان‌های آموزشی شده است. صندلی تحریر به عنوان یک عامل موثر و مهم در یادگیری نادیده گرفته می‌شود.
استفاده از مبلمان آموزشی و صندلی تحریر غیراستاندارد باعث ایجاد اثرات زیانبار و ناراحتی در استفاده‌کننده می‌شود. که از این جمله می‌توان به نکاتی از قبیل عدم تمرکز، ایجاد خستگی، پایین آوردن میزان یادگیری و به وجود آمدن ناراحتی‌های جسمانی اشاره کرد. یادتان هست در دوران تحصیل همیشه معلمان از جابه‌جا شدن و تحرک دانش‌آموزان روی صندلی‌های خود گلایه می‌کردند و همیشه آنها را به خاطر شیطانی و ایجاد بی‌نظمی در کلاس مواخذه می‌کردند ولی هیچ موقع به این نکته که شاید علت صندلی است توجه نمی‌کردند.
در طراحی صندلی تحریر و آموزشی نکات زیادی را می‌بایست رعایت کرد. حتما صندلی ساخته شده در خارج از کشور صندلی استاندارد و قابل قبول برای مصرف داخلی نمی‌باشد. زیرا آن صندلی برای مردم آن کشور سازنده طراحی شده است و شاید برای استفاده داخلی برای ما مناسب نباشد. حتی برخی کارشناسان معتقدند که طراحی صندلی تحریر برای پسران و دختران نیز می‌بایست با هم متفاوت باشد. چون ترکیب استخوان‌بندی و ظاهری آنها با هم متفاوت است. تمام این موارد امروزه در مبحثی به عنوان آرگونومی به کار می‌برند. ارگونومی در لغت به معنای قانون کار و در عمل به مفهوم تطابق و سازگاری بین توانایی‌های جسمی و روانی انسان‌ها و سایر عناصر سیستم می‌باشد.
ویژگی‌های یک صندلی خوب از نظر کارشناسان
  یک صندلی اداری خوب مناسب باید به گونه‌ای باشد که نیازهای منحصر به فرد هر یک از این چهار ناحیه (گردن، قفسه سینه، کمر و دنبالچه) پاسخ دهد.
انسان به طور متوسط هنگام نشستن در طول یک ساعت 53 بار بالاتنه خود را تغییر وضعیت می‌دهد که نزدیک به بیست و هشت درصد این حرکات شامل تکیه دادن و چرخیدن می‌شود. اغلب صندلی‌های اداری به واسطه بی‌حرکت بودن تکیه‌گاه و نشیمن‌گاه به شخص اجازه نمی‌دهند که به راحتی بالاتنه خود را در وضعیتی که تمایل دارد حرکت دهد.
برای حل این مشکل کاربر از پشتی صندلی فاصله می‌گیرد که در نتیجه حمایت پشتی صندلی را از دست می‌دهد. از طرفی بیشتر صندلی‌های کاری تمام خواص چهارگانه ستون فقرات را به طور یکسان پوشش نمی‌دهد.
بدن انسان دارای مفاصل است که تغییر وضعیت بدن در حالت نشسته توسط این مفاصل اصلی صورت می‌گیرد. این مفاصل عبارتند از لگن و ران، زانو و مچ پا. یک صندلی کاری ایده‌آل می‌بایست تا جایی که امکان دارد، مناسب حرکت این مفاصل باشد، بنابراین طراحی هر نوع صندلی به فرد اجازه می‌دهد که به صورت طبیعی و آزادانه حرکت کند.